Pierwsze kroki – giełdowe pojęcia, bez których ani rusz

W poprzednim poście – Wprowadzenie, czyli moje inwestycyjne (nie)powodzenia – opisywałem swoje pierwsze znaczące doświadczenia na polskim rynku akcji. Jak starałem się dowieść, można na tym rynku zarobić, jak i stracić. Giełda papierów wartościowych stanowi ciekawą alternatywę dla nisko ostatnimi czasy oprocentowanych rachunków oszczędnościowych i lokat bankowych. Podstawowe pytanie brzmi jednak czy inwestowanie w akcje jest dla każdego? Moim zdaniem nie uzyskamy jednoznacznej odpowiedzi, dopóki sami nie spróbujemy. Poniżej postaram się opisać, krok po kroku, jak zacząć swoją przygodę z rynkiem kapitałowym i ile to wszystko w ogóle kosztuje?

Podstawowe pojęcia inwestora giełdowego

Przed dokonaniem swojej pierwszej transakcji musimy poznać podstawowe pojęcia, z którymi będziemy się regularnie spotykać:

  • Giełda Papierów Wartościowych (GPW) jest rykiem, na którym notowane są różne instrumenty finansowe, m.in. akcje i na nich się tutaj skupimy. Już na samym początku warto dodać sobie do listy ulubionych adresów internetowych oficjalną strona GPW, gdzie w pierwszej zakładce – O GPW – znajdziemy sporo informacji nt. funkcjonowanie samej giełdy, natomiast pod przyciskiem Notowania będziemy mogli sprawdzać aktualne notowania, czyli ceny, interesujących nas akcji.
  • Akcja, udział, walor jest niczym innym jak malutką częścią całego przedsiębiorstwa notowanego na rynku GPW, której to części właścicielem stajemy się nabywając akcje tegoż przedsiębiorstwa. Wykaz wszystkich obecnie notowanych na GPW spółek znajdziemy pod tym adresem. Akcje nabywamy w postaci niematerialnej, tzn. w formie elektronicznego zapisu na naszym rachunku maklerskim (kiedyś akcje otrzymywaliśmy w formie papierowej, stąd określenie papiery wartościowe). Walor taki jest niepodzielny – nie możemy posiadać dwóch i pół akcji danego przedsiębiorstwa (zawsze będzie to liczba całkowita). Posiadane akcje możemy spróbować w dowolnej chwili odsprzedać innym inwestorom za pośrednictwem naszego rachunku maklerskiego .
  • Spółka akcyjna, przedsiębiorstwo, firma jest podmiotem gospodarczym, którego akcje notowane są na rynku GPW. Możemy je za odpowiednią cenę kupić bądź sprzedać.
  • Kurs (cena) akcji ustalana jest przez rynek – sprzedający deklarują za jaką minimalną kwotę gotowi są sprzedać akcje danej spółki, natomiast kupujący deklarują jaką maksymalną kwotę gotowi są za nie zapłacić. Jeżeli w danym momencie znajdzie się przynajmniej jedno zlecenie sprzedaży i jedno zlecenie kupna z pokrywającą się ceną – dochodzi do transakcji.
    • Przykład 1: Inwestor A składa zlecenie sprzedaży 5 akcji spółki CCC za cenę 215,00 zł. Inwestor B składa zlecenie kupna 3 akcji spółki CCC za cenę 215,00 zł. Dochodzi do transakcji kupna-sprzedaży 3 akcji spółki CCC pomiędzy inwestorami A i B po kursie 215,00 zł. Inwestor A sprzedał 3 akcje, a inwestor B nabył 3 akcje CCC. Na rynku pozostaje zlecenie sprzedaży 2 akcji spółki CCC złożone przez inwestora A po kursie 215,00 zł. Oczekuje ono na kolejnego kupującego.
    • Przykład 2: Inwestor A składa zlecenie sprzedaży 100 akcji spółki Orange za cenę 4,75 zł. Inwestor B składa zlecenie kupna 100 akcji spółki Orange za cenę 4,60 zł. Nie dochodzi do transakcji, ponieważ najniższe zlecenie sprzedaży przewyższa ceną najwyższe zlecenie kupna. W takim przypadku obydwa zlecenia oczekują aż pojawią się kolejne, które spełnią kryterium ceny i wtedy dojdzie do transakcji.
  • Wolumen obrotów oznacza liczbę akcji, które w danym okresie czasu zmieniły właściciela. W przykładzie 1 będzie to 3, w przykładzie 2 wolumen wyniósł 0 (żaden papier wartościowy nie zmienił właściciela).
  • Wykres kursu akcji obrazuje kształtowanie się cen akcji, czyli wartości po jakiej zawierane były na rynku transakcje kupna-sprzedaży w wybranym przedziale czasowym:
    kghm
    Powyżej widzimy przykładowy wykres uwzględniający notowania spółki KGHM z ostatniego miesiąca (górna część wykresu). Oś pionową stanowi kurs akcji. Oś poziomą czas. Słupki w dolnej części wykresu opisują wolumeny obrotu. Jako ciekawostka – określenie interwału z prawego dolnego rogu wykresu mówi nam z jakim odstępem czasowym zobrazowana jest każda kolejna wartość na wykresie. W tym przypadku każda kolejna zmiana wartości cen akcji i każdy kolejny słupek wolumenu ujęte zostały w odstępie 1 godziny. Wykres pochodzi z portalu stooq.pl, który to polecam do podstawowej analizy kursów akcji. Znajdziemy tam nie tylko spółki polskie, ale też przedsiębiorstwa, waluty i instrumenty finansowe z całego świata. Za pośrednictwem dostępnych na stronie ustawień możemy śledzić ceny na bieżąco, w danym tylko dniu, zaznaczając odpowiednią opcję pod wykresem (Zakres: 1d) lub w innym, interesującym nas, okresie czasu.
  • Ticker, symbol giełdowy jest oficjalnym trzyznakowym oznaczeniem każdej spółki notowanej na GPW. Na powyższym wykresie widzimy go w lewym górnym rogu – w przypadku spółki KGHM jest to KGH. Wspomniane wcześniej CCC ma symbol CCC, a Orange OPL. Tickery ułatwiają wyszukiwanie przedsiębiorstw na stronie giełdy oraz na innych portalach inwestycyjnych (dzięki nim nie musimy za każdym razem wprowadzać całej nazwy spółki). Warto tutaj zachować szczególną ostrożność, by nie pomylić spółek, gdyż często mają one podobne symbole – np. spółka CD Projekt (ticker CDR) i spółka CDRL (ticker CDL).
  • Pozycja – określenia tego często używa się w odniesieniu do posiadanych przez nas walorów. Otwarta pozycja oznacza, że aktualnie posiadamy akcje danej spółki. Zamknięta pozycja oznacza, że sprzedaliśmy już dane walory. Często spotykane jest również określenie pozycji długiej, która oznacza po prostu kupno papierów wartościowych i pozycji krótkiej oznaczającej sprzedaż.
  • Dywidenda jest dodatkowym dochodem, który możemy czerpać z posiadania akcji danej spółki (poza samym wzrostem kursu jej akcji). Dywidenda jest częścią zysku przedsiębiorstwa (określanego potocznie spółką dywidendową) wypłacanym posiadaczom jego akcji proporcjonalnie do ilości posiadanych przez nich udziałów. Dywidenda jest wypłacana w określonej wartości na jedną akcję. Na 434 spółki notowane obecnie na GPW 184 podmioty wypłacają dywidendy, z czego 37 robi to regularnie (tj. przez okres ostatnich 5 lat). W przypadku naszego polskiego rynku dywidendy wypłacane są raz do roku. Dla porównania, np. w Stanach Zjednoczonych częstą praktyką pośród spółek są wypłaty dywidendy co kwartał, a nawet co miesiąc.
  • Indeks giełdowy jest wartością obliczaną na podstawie kursów akcji grupy spółek, np. WIG20 jest indeksem ustalanym na podstawie kursów 20 największych spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych, WIG-Ukrain obliczany jest na podstawie notowań przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku ukraińskim (tak, na naszej giełdzie notowane są też podmioty pochodzące z innych państw), a WIG-Spozyw to indeks zrzeszający spółki z branży spożywczej. Indeksy giełdowe publikowane są przez samą GPW. Ich kursy można śledzić w taki sam sposób jak kursy akcji. Klikając w nazwę danego indeksu możemy również sprawdzić jego portfel, czyli jakie spółki się w niego wliczają. Polecam zapoznanie się z dostępnymi indeksami giełdowymi, ponieważ często bardzo ułatwiają one życie – przykładowo, jeśli jesteśmy posiadaczami akcji kilku banków, w celu szybkiego zorientowania się w sytuacji branży bankowej wystarczy sprawdzić notowania indeksu WIG-Banki.
  • Podatek od zysków kapitałowych w przypadku akcji nie jest potrącany automatycznie, jak ma to miejsce na rachunkach oszczędnościowych czy lokatach. Podatek ten musimy rozliczyć i opłacić co roku (przed końcem kwietnia) samemu. Odbywa się to na zasadzie takiej samej, jak w przypadku innych corocznych PITów. Nasze biuro maklerskie zobowiązane jest dostarczyć nam do końca lutego każdego roku formularz PIT-8C z wykazem dokonanych przez nas w ubiegłym roku transakcji, na podstawie którego sporządzamy i składamy w swoim Urzędzie Skarbowym formularz PIT-38. Podatek od zysków kapitałowych, zwany potocznie podatkiem Belki, wynosi, tak samo jak przy lokatach czy funduszach inwestycyjnych, 19% od osiągniętego w danym roku kalendarzowym zysku. Zysk to w tym przypadku różnica pomiędzy kwotą przeznaczoną na zakup papierów wartościowych a kwotą uzyskaną z ich sprzedaży w wybranym roku kalendarzowym. Możemy oczywiście ponieść w danym roku stratę, którą to mamy prawo odliczyć w wysokości 50% za każde z poprzednich 5 lat. Tak więc połowa poniesionej w danym roku kalendarzowym straty umożliwia zmniejszenie zobowiązania podatkowego wynikającego z zysków kapitałowych w 5 latach następnych. Plusem samodzielnego rozliczania podatku od zysków kapitałowych jest również odroczenie płatności podatku – przykładowo za zyskowne transakcje zamykane na początku roku podatek będziemy musieli uiścić dopiero za rok w kwietniu. Jako ciekawostka – podatek od dywidend naliczany i pobierany jest automatycznie w momencie, gdy dana spółka wypłaca nam dywidendę. Na konto otrzymamy więc kwotę dywidendy pomniejszoną o 19% i dywidenda ta nie będzie w żaden sposób uwzględniona w naszych deklaracjach podatkowych.
  • Rachunek maklerski – aby wejść w posiadanie akcji notowanych na GPW musimy być właścicielem rachunku, na którym przechowywane będą zapisy dotyczące posiadanych przez nas papierów wartościowych. W tym celu należy skorzystać z usług domu (biura) maklerskiego. Często banki, w których mamy zwyczajne konta posiadają swoje domy maklerskie, a ich usługi można połączyć z posiadanym kontem osobistym. Umożliwia to dokonywanie szybkich przelewów na swój rachunek maklerski. Aktualną listę funkcjonujących na naszym rynku domów maklerskich znajdziemy na oficjalnej stronie Komisji Nadzoru Finansowego. Oczywiście pomiędzy poszczególnymi domami maklerskimi występują różnice w wysokości prowizji od zawieranych transakcji, jednak są one na tyle nieznaczne, że w przypadku pierwszych kroków na rynku kapitałowym polecałbym postawienie przede wszystkim na wygodę i założenie rachunku maklerskiego w banku, w którym posiadamy już konto.
  • Prowizja maklerska jest procentową opłatą jaką ponosimy przy każdym realizowanym przez nas zleceniu kupna i sprzedaży akcji. Najczęściej jest to wartość rzędu 0,3 – 0,5%, naliczana od wartości całej transakcji. Przykładowo: przy prowizji maklerskiej w wysokości 0,4% kupując lub sprzedając akcje za 1 000 zł dom maklerski obciąży nas kwotą 4 zł. Wydaje się to mało, ale jeśli weźmiemy pod uwagę, że dane akcje nabyliśmy za kwotę 1 000 zł (tutaj prowizja wyniesie 4 zł), po czym przy wzroście ich wartości o 5%, sprzedaliśmy całość za 1 050 zł (prowizja 4,20 zł), to nasz zysk z posiadanych walorów spada z 50 do 41,80 zł. Prowizje pochłaniają więc 16,4% zysku, a od zarobionych 41,80 zł musimy jeszcze odprowadzić podatek w wysokości 19%! Prowizja maklerska jest więc drugim, poza podatkiem od dochodów kapitałowych, ogranicznikiem naszych zysków z obrotu akcjami. Gdyby nie te dwa czynniki sens mogłoby mieć częste zawieranie transakcji i zarabianie na nich nawet po kilka/kilkanaście złotych. Często też mało opłacalne jest zawieranie niewielkich transakcji, o wartości całkowitej poniżej 600-800 zł, gdyż w cenniku usług danego domu maklerskiego zazwyczaj znajduje się zapis mówiący, że prowizja maklerska wynosi tyle i tyle %, ale musi to być kwota nie mniejsza niż 3 do 6 zł. Oznacza to, że przeprowadzając transakcję np. za 100 zł nie zapłacimy kilkudziesięciu groszy prowizji, a właśnie te wspomniane kilka złotych, co w tym przypadku znacznie podniesie procentową wysokość prowizji.

Znając podstawowe pojęcia możemy przejść do założenia rachunku maklerskiego oraz zaplanować swoją pierwszą transakcję. O tym w kolejnym poście z cyklu edukacyjnego.

Mam świadomość, że powyższa tematyka może na pierwszy rzut oka wydawać się mocno skomplikowana. Dlatego chętnie odpowiem na wszelkie pytania. 🙂

Giełdowe ahoj!
Łukasz

6 thoughts on “Pierwsze kroki – giełdowe pojęcia, bez których ani rusz

  1. Cześć Łukasz,
    fantastyczny blog. Dowiedziałam się mnóstwo rzeczy, mam nadzieję, że będziesz pisać dalej.
    Będę z wytęsknieniem czekać na kolejne posty.
    Pozdrowionka z Iławy!

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s